Performance: „Wigilia 12 potraw”

Mat Kubaj

Żoliborski Dom Kultury, Fort Sokolnickiego

06.12.2025

Performance „Wigilia 12 potraw” Mat Kubaja była działaniem, w którym znany rytuał został przeprowadzony do samego rdzenia — aż do momentu, w którym tradycja przestała być dekoracją, a stała się materią ciała, pamięci i samotności. Artysta zasiadł przy stole nakrytym jak na świąteczny wieczór, lecz bez tych, którzy zwykle nadają mu sens. Każda potrawa została spożyta jak osobny rozdział rodzinnej historii. Kubaj jadł w skupieniu, potem coraz szybciej; najpierw posługiwał się sztućcami, później dłońmi, jakby próbował skrócić dystans między sobą a tym, co utracone. Łapczywość, dławiące napięcie, chwilowe zawahania — wszystkie te stany nadawały rytm performansowi. Pierogi, kiszona kapusta, kluski śląskie przestały być jedynie potrawami; stały się nośnikami emocji i narzędziem pracy z własną pamięcią.

Stół, który w kulturze polskiej stanowi naturalne centrum wspólnoty, powoli odsłaniał swoją drugą warstwę: miejsce, w którym bliskość miesza się z presją, a milczenie ma większą wagę niż słowa. Obecny w performansie czarny sznur wprowadził dodatkowe napięcie — symbol więzi, ale też zależności, ciężaru tradycji i jej nieustannego splątania z nowoczesnością. Był jak pępowina, której długość wyznacza przestrzeń działania. Kulminacja nastąpiła w momencie odcięcia sznura. Gest był prosty, niemal techniczny, a jednak niósł w sobie ogromną konsekwencję. Po zerwaniu tej symbolicznej więzi artysta przeszedł w ciało lekkie, swobodniejsze. Taniec, który wykonał, miał charakter wyzwolenia — nie był celebracją, lecz oddechem po długim, gęstym rytuale.

„Wigilia 12 potraw” stała się dzięki temu działaniem o podwójnym wymiarze: z jednej strony zakorzenionym w tradycji, z drugiej — skierowanym ku przyszłości, w której jednostka domaga się prawa do własnego gestu i własnej przestrzeni. Performans zakończył się w atmosferze wyciszenia, pozostawiając widza z obrazem ciała, które przeszło przez rytuał i wyszło z niego odmienione.

Zdjęcia:
Krzysztof Gołębiowski